Biegi prze艂ajowe – przygotowanie i zasady

Biegi prze艂ajowe to rodzaj zawod贸w biegowych, w kt贸rych zawodnicy rywalizuj膮 o pokonanie trasy w otwartym lub trudnym terenie. Trasy takich zawod贸w mog膮 by膰 trawiaste, b艂otniste, le艣ne, pag贸rkowate, p艂askie lub wodne. Jest to popularna forma aktywno艣ci, kt贸ra odbywa si臋 w umiarkowanym klimacie w miesi膮cach jesiennych i zimowych, gdy pod艂o偶e jest mi臋kkie.

Jest to jedna z dyscyplin sportowych, kt贸re wchodz膮 w sk艂ad lekkoatletyki, wraz z biegami prze艂ajowymi, biegami ulicznymi i chodem sportowym. Mistrzostwa 艢wiata IAAF w biegach prze艂ajowych s膮 najwa偶niejszymi zawodami dla elity. Biegi prze艂ajowe s膮 tak偶e cz臋艣ci膮 pi臋cioboju nowoczesnego na Letnich Igrzyskach Olimpijskich. Biegi prze艂ajowe by艂y cz臋艣ci膮 programu Igrzysk Olimpijskich od 1912 do 1924 roku, ale w kolejnych edycjach zosta艂y wycofane.

Bieg na prze艂aj – przygotowanie

Biegi prze艂ajowe

Przede wszystkim nale偶y pami臋ta膰, 偶e bieg na prze艂aj r贸偶ni si臋 od zwyk艂ego joggingu. Opr贸cz tradycyjnego treningu szybko艣ciowego, nale偶y skupi膰 si臋 na sile ca艂ego cia艂a. Bieg z g贸rki, nachylenie terenu i utrzymanie r贸wnowagi na okre艣lonej powierzchni wymagaj膮 treningu skupiaj膮cego si臋 na przyk艂ad na rozwoju wyspecjalizowanych mi臋艣ni n贸g.

Szczeg贸lnie wa偶na jest tu si艂a ud. Najbardziej udany bieg to taki, w kt贸rym biegacz jest w stanie utrzyma膰 r贸wne tempo niezale偶nie od okoliczno艣ci.

Bieg prze艂ajowy wymaga zupe艂nie innego ubioru ni偶 zwyk艂y bieg uliczny. Potrzebna b臋dzie ochrona przed b艂otem, lepsza ochrona cia艂a lub specjalne buty z kolcami. Zapewni膮 one pe艂n膮 stabilno艣膰 na kolejnych metrach na ka偶dej nawierzchni.

Kolejn膮 trudno艣ci膮 jest przygotowanie psychiczne. Biegi prze艂ajowe s膮 cz臋sto bolesne; zawodnicy przyznaj膮, 偶e tylko prawdziwi wojownicy obojga p艂ci s膮 przygotowani na to, co czeka ich w lasach, na bagnach czy 艂膮kach. W zwi膮zku z tym trening musi obejmowa膰 zar贸wno cia艂o, jak i dusz臋, przy czym cia艂o walczy z w艂asnymi niedoskona艂o艣ciami.

Zobacz r贸wnie偶: Jak cz臋sto biega膰

Biegi prze艂ajowe – dystans

Ka偶da trasa biegowa jest zaprojektowana w inny spos贸b. Dystanse r贸偶ni膮 si臋 w zale偶no艣ci od kategorii wiekowej i s膮 okre艣lane przez organizator贸w. Cz臋sto s膮 one podzielone ze wzgl臋du na p艂e膰 uczestnik贸w. 

Bieg prze艂ajowy – start

Biegi prze艂ajowe

Prze艂aje rozpoczynaj膮 si臋 w du偶ych grupach, a ka偶da dru偶yna ma sw贸j w艂asny boks. Na linii startu boksy mog膮 by膰 wystarczaj膮co du偶e, aby pomie艣ci膰 ca艂y zesp贸艂. Niekt贸re zawody pozwalaj膮 na przekroczenie linii mety tylko jednemu lub dw贸m biegaczom z ka偶dej dru偶yny.

Pozosta艂ych 3-5 cz艂onk贸w dru偶yny tworzy lini臋. Nast臋pnie odpalana jest armata lub klakson, a biegacze maj膮 kilkaset metr贸w, aby z szerokiej linii startu zbiegn膮膰 na znacznie mniejsz膮 tras臋, kt贸r膮 musz膮 pokona膰 a偶 do mety.

Jednak wy艣cigi s膮 zwykle mniejsze, a na linii startu jest wystarczaj膮co du偶o miejsca dla ka偶dej dru偶yny. Zamiast startowa膰 w boksach, dru偶yny w takich wy艣cigach mog膮 by膰 rozstawione wzd艂u偶 linii startu.

Zobacz r贸wnie偶: Bieganie d艂ugodystansowe

Oznaczenie bieg贸w prze艂ajowych

Biegacz jest odpowiedzialny za utrzymanie si臋 w okre艣lonej odleg艂o艣ci od wyra藕nie wyznaczonej trasy. Je艣li zawodnik b臋dzie ciasno pokonywa艂 ka偶dy zakr臋t, potencjalnie pokona mniejsz膮 odleg艂o艣膰 ni偶 wynika to z trasy.

Trasy mo偶na oznacza膰 mi臋dzy innymi za pomoc膮 ta艣my, kredy, wst膮偶ek, farby, pacho艂k贸w i flag. W przypadku flag lub pacho艂k贸w biegacz musi trzyma膰 si臋 zewn臋trznej strony znacznika na ka偶dym zakr臋cie, natomiast w przypadku ta艣m lub linii malarskich biegacz musi trzyma膰 si臋 linii (w przypadku linii r贸wnoleg艂ych biegacz musi trzyma膰 si臋 pomi臋dzy liniami, a w przypadku linii pojedynczej musi trzyma膰 si臋 w okre艣lonej odleg艂o艣ci od linii). Na skrzy偶owaniach wolontariusze cz臋sto stoj膮 na trasie biegu i wskazuj膮 w艂a艣ciwy kierunek.

Zobacz r贸wnie偶: Jak zacz膮膰 biega膰 od zera

Bieg na prze艂aj – podczas biegu

Biegi prze艂ajowe

Po pierwszych 200-300 metrach biegacze zazwyczaj przyjmuj膮 sta艂膮 pr臋dko艣膰, kt贸r膮 mo偶na utrzyma膰 przez d艂u偶szy czas. Trasa mo偶e by膰 w pe艂ni p艂aska lub mog膮 na niej wyst臋powa膰 wzniesienia, b艂oto lub przeszkody, takie jak ma艂e strumyki.

Biegacze nie mog膮 nawi膮zywa膰 ze sob膮 kontaktu fizycznego. Stanowi to podstaw臋 do dyskwalifikacji. Zawodnicy z r贸偶nych dru偶yn mog膮 stosowa膰 r贸偶ne strategie. Na przyk艂ad mog膮 pr贸bowa膰 biega膰 w grupach dwuosobowych lub trzyosobowych.

Takie podej艣cie ma na celu pomoc wolniejszym biegaczom, a tak偶e wp艂ywanie na biegaczy z konkurencyjnych dru偶yn (widok wszystkich biegaczy z danej dru偶yny razem mo偶e sprawi膰, 偶e b臋dzie si臋 ona wydawa膰 bardzo dobra).聽

Inn膮 opcj膮 jest przyspieszanie na 200-300 metr贸w co kilka minut. Mo偶e to pom贸c biegaczom w wyprzedzaniu innych i zdobyciu wi臋kszej liczby punkt贸w dla swojej dru偶yny. Ta cz臋艣膰 prze艂aju trwa zwykle do momentu, gdy zawodnicy znajd膮 si臋 oko艂o 400 metr贸w od linii mety, gdzie rozpoczyna si臋 ostatni etap biegu.

Zobacz r贸wnie偶: Jak biega膰 偶eby si臋 nie m臋czy膰

Biegi prze艂ajowe – meta

Trasa zazwyczaj ko艅czy si臋 met膮 z flagami, kt贸ry umo偶liwia zawodnikom finiszowanie w jednej linii. Poniewa偶 ka偶de miejsce mo偶e mie膰 znaczenie, biegacze cz臋sto staraj膮 si臋 wyprzedzi膰 jak najwi臋ksz膮 liczb臋 os贸b na tym odcinku.

Wolontariusze na mecie zapewniaj膮, 偶e zawodnicy kontynuuj膮 przemieszczanie si臋 przez lini臋 mety, zachowuj膮c porz膮dek w miar臋 przybywania kolejnych biegaczy. Rozstrzygaj膮 ciasne finisze i pomagaj膮 zawodnikom, kt贸rzy upadn膮. Wolontariusze na mecie s膮 tak偶e odpowiedzialni za dostarczanie wody biegaczom i udzielanie im pomocy, je艣li maj膮 trudno艣ci.

Ma艂y pasek znajduj膮cy si臋 na dole numeru startowego (przypi臋ty z przodu koszulki podczas ca艂ego biegu) jest cz臋sto odrywany i zbierany, aby ujawni膰 dane ka偶dego zawodnika. Odcinek ten jest wykorzystywany do rejestrowania miejsc na mecie. 

Inne podej艣cie (popularne w Wielkiej Brytanii) polega na tym, 偶e czterech s臋dzi贸w pracuje w dw贸ch parach. W pierwszej parze jeden s臋dzia odczytuje numery zawodnik贸w, a drugi ich rejestruje. W drugiej parze jeden s臋dzia odczytuje czas, kt贸ry zapisuje drugi s臋dzia. G艂贸wn膮 wad膮 tej techniki jest to, 偶e czynniki rozpraszaj膮ce mog膮 艂atwo zafa艂szowa膰 wyniki, zw艂aszcza gdy wielu biegaczy ko艅czy bieg prze艂ajowy blisko siebie.

Biegi prze艂ajowe

Pomiar czasu za pomoc膮 chip贸w to kolejna technika pomiaru czasu, kt贸ra staje si臋 coraz bardziej popularna, zw艂aszcza w przypadku wi臋kszych imprez. Przed biegiem ka偶dy uczestnik otrzymuje transponder RFID, kt贸ry mocuje si臋 do buta. 

Gdy biegacz przekracza lini臋 mety, nadeptuje na elektroniczn膮 podk艂adk臋, kt贸ra rejestruje numer chipa i dopasowuje go do biegacza na podstawie wcze艣niej utworzonej bazy danych.

Mog膮 by膰 te偶 dost臋pne maty z punktami kontrolnymi, kt贸re zapewniaj膮 podzia艂 trasy i gwarantuj膮, 偶e biegacze pokonaj膮 ca艂膮 tras臋. Mimo 偶e jest to do艣膰 kosztowne, jest to zdecydowanie najbardziej precyzyjne rozwi膮zanie.

Istnieje r贸wnie偶 inna technika rejestrowania miejsc na mecie i czas贸w w dru偶ynowych zawodach w biegach prze艂ajowych, np. szkolnych. Ka偶dy cz艂onek dru偶yny otrzymuje numer na ca艂y sezon, kt贸ry przypina do koszulki przed ka偶dym wy艣cigiem. Na mecie stoi co najmniej dw贸ch trener贸w, rodzic贸w lub innych wolontariuszy. Jedna osoba liczy liczb臋 biegaczy, kt贸rzy przekroczyli lini臋 mety, a druga u偶ywa stopera do oszacowania czasu.

Mimo 偶e czasy nie s膮 tak dok艂adne jak w przypadku chip贸w, jest to o wiele bardziej op艂acalne i ma na celu wy艂onienie zwyci臋skiej dru偶yny i najwy偶ej punktowanych biegaczy. Oczywi艣cie s膮 szko艂y, kt贸re nie stosuj膮 takiego podej艣cia lub je zmieni艂y.

Zobacz r贸wnie偶: Bieganie po cesarce

Historia bieg贸w prze艂ajowych 

Biegi prze艂ajowe

Na pocz膮tku XIX wieku biegi prze艂ajowe by艂y uprawiane we wszystkich prywatnych szko艂ach w Anglii. W 1851 roku studenci z Exeter College w Oksfordzie zorganizowali bieg pieszy. By艂 on analogiczny do wy艣cigu konnego na stromiznach, w kt贸rym zawodnicy musieli pokonywa膰 wiejskie przeszkody, takie jak 偶ywop艂oty, p艂oty i rowy, aby dotrze膰 do najbli偶szej wie偶y ko艣cielnej.

FAQ

Ile metr贸w ma bieg prze艂ajowy?

W przypadku m臋偶czyzn standardowy dystans biegu na prze艂aj na zawodach mi臋dzynarodowych wynosi 12 000 metr贸w, natomiast w przypadku kobiet dystans ten wynosi 2000-5000 metr贸w. Ze wzgl臋du na r贸偶n膮 z艂o偶ono艣膰 tras nie prowadzi si臋 rekord贸w 艣wiata.

Czy biegi prze艂ajowe s膮 dyscyplin膮 olimpijsk膮?

Biegi prze艂ajowe s膮 nadal dyscyplin膮 olimpijsk膮, jednak s膮 rozgrywane tylko jako pi膮ta dyscyplina pi臋cioboju nowoczesnego. Zawody w biegach prze艂ajowych zosta艂y zaproponowane do w艂膮czenia do programu Zimowych Igrzysk Olimpijskich.

Czy biegi prze艂ajowe to Lekkoatletyka?

Biegi prze艂ajowe to jedna z dyscyplin wchodz膮cych w sk艂ad lekkoatletyki, b臋d膮ca terenow膮 odmian膮 bieg贸w d艂ugodystansowych na bie偶ni i szosie. Mimo 偶e zawody biegowe na 艣wie偶ym powietrzu maj膮 charakter prehistoryczny, zasady i tradycje bieg贸w prze艂ajowych powsta艂y w Wielkiej Brytanii.